Socratische Gespreksmethode

Met lege handen; gezamelijk zelfonderzoek

Het ‘niet-weten’

‘Ik weet dat ik niets weet’, is het uitgangspunt waarmee Socrates een gesprek inging. Daarom moeten we bereid zijn ons waarheids- en houdbaarheidsgehalte te onderzoeken en zo nodig te verwerpen. Socrates probeert door het stellen van de juiste vragen, zijn gesprekspartner te begeleiden in een zelfonderzoek. Socrates verwachtte van deze gesprekspartner concrete antwoorden gebaseerd op zijn eigen ervaring. Hij nam geen genoegen met algemeenheden en hypotheses: ‘Wat is wens te onderzoeken is niet een “Is dit”, of een “stel dat”, nee, gij en ik dienen te worden onderzocht’.

Gespreksmethodiek

Wanneer je met een groep mensen een gemeenschappelijk antwoord op een fundamentele vraag wilt vinden is een socratisch gesprek een geschikte methode. Centraal staat systematische reflectie op de ervaring. Uitgaande van een concreet voorbeeld wordt als het ware ‘teruggevraagd’ (regressie) naar de vooronderstellingen die aan het voorbeeld ten grondslag liggen. Door deze vooronderstellingen te onderzoeken komen we de grondlagen waarop deze gebaseerd zijn op het spoor. Hieruit kunnen algemene inzichten ontwikkeld worden (abstractie). Deze methode wordt ook wel ‘regressieve abstractie’ genoemd.